Rimsko pozorište i Trijumfalna kapija u Oranžu, Francuska – Roman Theater and Arc de Triomphe in Orange, France

Današnji grad Oranž smješten je na brežuljku Sent Etrop, u blizini rijeke Ege, nad prostranom ravnicom koja se proteže sve do rijeke Rone. Grad je osnovao narod keltskog porijekla. On je nekad bio u samom središtu bogate rimske provincije Narbonske Galije, a zvao se Arausio po starosjedelačkom bogu vode. Zahvaljujući svom položaju imao je strateški značaj, koji je još više porastao 36. godine p.n.e., kada su ga veterani Druge galske legije s Oktavijanom na čelu oteli od varvara i nazvali Colonia Iulia Firma Secundanorum Arausio (riječ firma znači utvrđenje).

Pošto je postao car i nazvao se Avgust, Oktavijan je nekoliko puta navraćao u provinciju da bi podstakao izgradnju. Desete godine n.e. naredio je da se u Arausiju podigne trijumfalni luk u slavu osnivanja novog rimskog grada i uspostavljanja Pax romana. Završena 27. godine, kapija stoji na sjevernoj ivici grada. Pravougaonog je oblika, dugačka 21 metar, a široka devet metara, s velikim lukom u sredini i po jednim manjim sa svake strane. Dva pročelja ukrašena su polustubovima s korintskim kapitelima, statuama i pločama s ugraviranim prizorima kopnene i morske bitke. Zapisi koji veličaju cara Tiberija dodati su kasnije. U istom razdoblju, da bi se zadovoljile potrebe žitelja provincije (pretežno vojnika i njihovih porodica), koji su se žalili na nedostatak zabave, car je naredio da se izgradi nekoliko pozorišta u Antipolisu, Apta-Juliji, Avenu, Forum-Juliji i, najraskošnije, u Arausu. Ovo posljednje izgrađeno je ne samo za predstave i priredbe već i za politička dešavanja, pošto je bilo dovoljno veliko za izborne i administrativne skupštine i suđenja u kojima je tada učestvovalo cijelo stanovništvo. Ukrašeno statuama, ovo pozorište moglo je da primi 9.000 gledalaca u tri reda. Scenu pozornice čini veliki zid visok 42 metra i dugačak oko sto metara, koji je, istovremeno, bio i spoljašnji gradski zid. Kako provincijska publika nije bila na intelektualnom nivou otmjenog Rima, predstave su godinama imale narodni karakter: scenske lakrdije (fabulae atellanae), akrobate, imitatori i Plautove komedije.

U četvrtom vijeku, kada je Rimsko carstvo počelo da opada, a hrišćanstvo da se širi, stanovništvo više nisu zanimale pozorišne predstave. Godine 391. biskup Arausija proglasio je pozorište za paganski običaj i naredio da se ono zatvori. S dolaskom varvara, pozorište je pretvoreno u skladište oružja, a naspram masivnog pročelja vijekovima su nicali mravinjaci drvenih kuća. Oronula građevina preživjela je rat između vojski Luja XIV i Vilijama od Oranža. Pobjednik kralj Sunce, koji je naredio da se tvrđava pobunjenog kneza sruši do temelja, odlučio je da spase ono što je smatrao „najljepšim zidom u kraljevstvu“. Godine 1860. počela je restauracija pozorišta. Za to je zaslužan pisac Prosper Merime, tadašnji direktor Istorijskih spomenika Francuske. Danas se u pozorištu u Oranžu održava ljetnji festival, i tada njegovom scenom prolaze glumci koji uživaju svjetsku slavu, kao u zlatna vremena starog Rima. Tokom hiljadugodišnjeg perioda napuštenosti, tu se pojavio samo jedan veliki „glumac“. Jedne noći dok je putovao u Pariz nakon što je pobjegao iz izgnanstva na Elbi, Napoleon je rekao svom kočijašu da stane u Oranžu. Ušao je u pozorište sȃm i na toj veličanstvenoj sablasnoj pozornici uživao u ukusu onog što će biti njegov posljednji, kratkotrajni trijumf.

_{Izvor: („Svetska baština pod zaštitom UNESKA – Stare civilizacije“, Marko Kataneo, Jasmina Trifoni) – Fotografija: (https://www.avignon-et-provence.com/en – https://www.gettyimages.com)}