Manastir Dobrun, Višegrad, Republika Srpska – Dobrun Monastery, Visegrad, Republika Srpska

Dobrun je najstariji pravoslavni manastir očuvan na području Republike Srpske. Smješten je istočno od Višegrada, na Rzavu, nedaleko od srednjovjekovnog utvrđenog grada sa istim imenom. Osnovali su ga početkom XIV vijeka župan Pribil i njegovi sinovi Stefan i Petar. Dobrunska crkva je jednobrodna zasvedena građevina bez kupole. Građena je od pritesanog kamena, a dovratnici i pragovi sačinjeni su od jedne vrste crvenkastog mermera. Pribilov sin Petar je, kao monah Jovan, 1383. godine dozidao prvobitnoj crkvi vanjsku pripratu, a deset godina kasnije, prilikom provale turskih trupa u Podrinje, Dobrun je stradao. Krajem XVIII ili početkom XIX vijeka manastir je opustio. Crkva je restaurisana 1884. godine kada je porušena vanjska priprata, dozidan masivan zvonik na zapadnoj strani, i na fasadama izrađene ukrasne lezene i nizovi arkadica. Miniranjem 1944. godine crkva je gotovo sasvim razorena. U naknadnoj obnovi dovedena je na izgled iz XIX vijeka, a u njenoj unutrašnjosti, u zapadnom dijelu, sačuvao se dio fresaka.

Dobrunske freske su na osnovu vladarskog portreta, na kojem su prikazani kralj Dušan, kraljica Jelena i njihov sin Uroš, datovane u četvrtu ili petu deceniju XIV vijeka. Pored vladarskih, u Dobrunu su sačuvani i portreti župana Pribila koji drži ktitorski model, njegovih sinova Stefana i Petra i njegovog tasta, protovestijara Stana. Do miniranja 1944. godine bio je vidljiv i portret dobrunskog igumana iz Pribilovog vremena – Jefrosima. Izuzetan značaj dobrunskog živopisa leži u podacima koje pružaju portreti ktitora i vladarske porodice, naslikani sa zlatnim slikarskim umijećem i vještinom da se svakom liku da veliki stepen portretske izražajnosti. Odjeća u koju su obučene istorijske ličnosti sa dobrunskih fresaka – dugačke čohane dolame opšivene oker trakom sa zlatnom stilizovanom palmetom i kovani metalni opasači sastavljeni od niza medaljona ili pravougaonika – pruža podatke dragocjene za izučavanje nošnje srpskog plemstva u XIV vijeku. Pored portreta, nekoliko stojećih likova svetitelja i poprsja u medaljonima u Dobrunu očuvali su se i dijelovi kompozicija koji prikazuju Vaseljenske sabore. Prizori sa ovom temom naslikani su obično u pripratama većih crkava ili u episkopskim sjedištima, te je njihova pojava u Dobrunu neuobičajena i navodila je na pomisao da je u XIV vijeku ovdje, možda, bila stolica dabrobosanskog vladike, što nije potvrđeno drugim istorijskim izvorima. Zidno slikarstvo u dobrunskoj crkvi stilski je srodno slikarstvu u Bijeloj crkvi u Karanu kod Užica. Oba spomenika nastala u u prvoj polovini XIV vijeka u zapadnim oblastima države kralja Dušana, na posjedima sitnijeg plemstva, koje je, po ugledu na moćnog vladara, gradilo vlastite zadužbine, porodične mauzoleje i ukrašavalo ih freskama. Godine 1605/1606 dobrunsku pripratu živopisao je jedan od najplodnijih srpskih slikara s kraja XVI i početka XVII vijeka – pop Strahinja iz Budimlja. On je vršio i izvjesne intervencije na živopisu iz XIV vijeka, što je vidljivo na draperijama naslikanih odeždi arhijereja na sjevernom zidu crkve. Njegove freske u Dobrunu najvećim dijelom su uništene prilikom obnove i prepravki crkve 1884. godine.