Knosos, Grčka – Knossos, Greece


Ostaci drevnog Knososa predstavljaju najvažniji izraz razvoja urbanističkog planiranja arhitekture i umjetnosti prve evropske civilizacije, koju je ser Artur Evans nazvao minojska, po legendarnom kralju Minosu. Nastanak grada je nerazlučivo povezan s legendom o tom kralju, sinu boga Zevsa koji je prema pisanom predanju civilizovao stanovništvo Krita. Vladao je mudro i pravedno, donosio zakone i postavio temelje pomorskoj nadmoći Krita tako što je stvorio njegovu prvu flotu. Minos se povezuje i s legendom o Minotauru, čudovištu rođenom iz strasti kraljeve žene Pasifaje prema jednom biku. Posramljen tim bićem s ljudskim tijelom i glavom bika, kralj je naredio Dedalu da izgradi veliku palatu (čuveni lavirint) u kojem će čudovište biti zatočeno. Svake godine (ili možda svake tri godine ili svakih devet godina) sedmorica mladića i sedam djevica iz Atine bilo je žrtvovano Minotauru, pošto je taj grad bio odgovoran za smrt jednog Minosovog sina. Uz Arijadninu pomoć, Tezej je uspio da ubije Minotaura i pronađe put iz lavirinta.

Geografski položaj Krita, na raskršću najvažnijih puteva između Evrope, Azije i Afrike doveo je, krajem III milenijuma p.n.e., do uspona snažnih privrednih i političkih središta koja su, zahvaljujući prometu i trgovini, napredovala do pravih gradova, gdje su se moćnici nastanjivali u raskošnim, zasjenjujućim dvorcima. Među tim gradovima Knosos je imao vodeću ulogu. Na ostrvu su još od 6500. godine p.n.e. postojale ljudske naseobine, ali ono je tek u poznom neolitu (4750-3000 godine p.n.e.) postalo ujednačeno u demografskom i kulturnom pogledu. Ipak, naučnici smatraju da su pravi Minojci pripadali narodu koji je početkom bronzanog doba (2.800 godina p.n.e.) došao na Krit sa obala sjeverozapadne Anadolije i pomiješao se s ranijom neolitskom kritskom civilizacijom. Dolazak novih naseljenika izazvao je veliki preobražaj koji je drastično izmijenio društveno, kulturno i privredno uređenje središta vlasti. Razvoj poljoprivrede, usredsređene oko Knososa, bio je tako silovit da je donosio mnogo više nego što je ostrvljanima bilo potrebno. Odatle se razvila trgovina, u kojoj su plodovi zemlje razmjenjivani za sirovine kojih na Kritu nije bilo. Odvijala se, uglavnom, sa stanovništvom sa sirijsko-palestinske i egipatske obale, pri čemu je Krit često imao ulogu posrednika između tih civilizacija. Zahvaljujući uvozu metala, Minojci su ovladali metalurgijom i obradom kamena, što je dovelo do nastanka veoma originalnog domaćeg zanatstva sposobnog da se razvija nezavisno. Te promjene dovele su do značajnog porasta stanovništva, što je, opet, za posljedicu imalo širenje Knososa i drugih velikih gradova, osnivanje novih gradskih naselja i nastanak novog, složenog i slojevitog društva.

Taj fenomen djelimično je posljedica pojave harizmatičnih pojedinaca, potomaka ljudi koji su se prvi posvetili trgovačkoj aktivnosti i tako postali imućni i istaknuti članovi zajednice, koji su zato uživali viši društveni status. Ti novi vladari željeli su da uživaju u zadivljujućim dvorcima kojima će iskazati svoju moć. Tako su u Knososu krajem III milenijuma p.n.e. velike građevine podignute u razne privredne, vjerske, političke i upravne svrhe (stambene i administrativne četvrti, skladišta i svetilišta), spojene u jednu cjelinu pod nadzorom vladara. Plan prve palate te vrste ostao je gotovo nepoznat. S njim se može, s izvjesnom sigurnošću, povezati svega nekoliko građevina i odaja, kao i današnja zapadna fasada (izgrađena u XX vijeku p.n.e.). Ipak, moguće je da je temelj arhitektonskog jezgra, prvo zasebnog, a zatim povezanog u jedinstven kompleks podignut oko velikog centralnog dvorišta, potiče iz perioda koji je prethodio „stilu palata“. Rekonstrukcija prve palate je problematična i zbog čestih obnova i izmjena njenog nacrta tokom tri vijeka, sve do 1700. godine p.n.e., kada je razorni zemljotres sravnio sa zemljom cijelo zdanje (tada su razoreni i gradovi Malija, Festos i Zakro).

Te palate iznova su podignute odmah poslije kataklizme, tako da nije bilo prekida između kraja perioda koji je prethodio stilu palata i perioda stila palata. Pošto su Egipćani osvojili cijelu sirijsku obalu, uloga Minojaca kao posrednika između Egipta i primorskog stanovništva dodatno je učvršćena. Veliki nepradak iz tog razdoblja omogućio je podizanje ogromne palate u Knososu, čije je impresivne ruševine na svjetlost dana počeo da iznosi engleski arheolog Evans 1900. godine. Palata je podignuta na brežuljku čije su padine iskorišćene tako da se čitava građevina prostire na nekoliko nivoa (najmanje dva u zapadnom krilu i četiri u istočnom) oko velikog centralnog dvorišta, duž ose postavljene u gotovo savršenom pravcu sjever-jug. Složenost unutrašnjeg plana kao da evocira legendu o lavirintu. Palata je imala nekoliko ulaza, od kojih su veličanstveni hodnici vodili ka centralnom dvorištu. Na zapadnom ulazu još uvijek se nalazi dio freske koji prikazuje povorku donosilaca darova, raspoređenu u dva reda (takozvani Put povorke). Sjeverni ulaz vodio je do puta koji se dalje prema zapadu, ukršao sa stepenastim kompleksom gdje su se vjerovatno izvodile pozorišne predstave. Iako je namjena mnogih hodnika i odaja ostala nejasna, arheolozi su došli do prihvatljivih objašnjenja o ulozi nekih dijelova palate. Posebno se ističe zapadno krilo, s odajama za prijem (Prijestonom dvoranom, velikim hodnikom i veličanstvenim stepeništem ka glavnoj platformi, koja više ne postoji) i svetilištima (kompleks malih odaja poznat kao Kripte sa stubovima, u kojem je obožavana boginja zmija). Taj dio palate, očigledno, imao je javnu i kulturnu namjenu. U istom krilu duž hodnika na osi sjever-jug, nalazile su se ostave, koje se sreću i u sjeveroistočnom dijelu palate, uz veliki prostor namjenjen zanatlijama. Prema tome, ta dva dijela služila su za proizvodnju i skladištenje, na šta ukazuju i veliki ćupovi u kojima su čuvane namirnice). Stambene odaje nalaze se u jugozapadnom krilu palate.

Veliko stepenište oivičeno svjetlarnikom, spušta se preko četiri nivoa ka privatnim prostorijama. Po planu, likovnim dekoracijama i načinu gradnje posebno se ističu Dvorana dvosjekle sjekire, koja je, možda, služila kao privatna molitvena odaja i Kraljičin megaron, raskošan životni prostor s kupatilima i ispustima za vodu. Od stambenog dijela grada Knososa ostalo je svega nekoliko ruševina; tačnije, još nije utvrđeno da li je to bio jedinstven grad ili konglomerat sela. Većina kuća potiče iz perioda palata. Njihove različite veličine ukazuju na složenu društvenu raslojenost. Najmanje su, pretpostavlja se, pripadale nižoj srednjoj i srednjoj klasi. One veće i raskošnije smatrane su za dijelove palate i u njima su vjerovatno živjeli dvorski zvaničnici. Računa se da je na svom vrhuncu, zajedno s lukom i vladarskom palatom, grad imao 100.000 stanovnika. Godine 1450. p.n.e. , kada su Minojci prolazili kroz prelomni period, grčko stanovništvo iz Mikene osvojilo je Krit i razorilo palate. Ipak, ostrvo je i za vrijeme mikenske dominacije zadržalo istu ulogu. Knosos je postao prijestonica novog kralja, ali su ga 1370. godine p.n.e. sa zemljom sravnili Mikenjani s Peloponeza. Taj datum označava konačni nestanak legendarnog Knososa s mediteranske scene.

Izvor: („Izgubljeni gradovi drevnog sveta“, Marija Tereza Gvaitoli, Simone Rambaldi – https://www.gettyimages.com/editorial-images)

20 Comments

  1. Reblogged this on Ned Hamson's Second Line View of the News and commented:
    Google translation of introduction: The remains of ancient Knossos represent the most important expression of the development of urban planning of architecture and art of the first European civilization, which Sir Arthur Evans named Minoan, after the legendary King Minos. The origin of the city is inextricably linked with the legend of that king, the son of the god Zeus, who, according to written tradition, civilized the population of Crete.

    Liked by 2 people

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se /  Promeni )

Google photo

Komentarišet koristeći svoj Google nalog. Odjavite se /  Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se /  Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se /  Promeni )

Povezivanje sa %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.