Čičen Ica, Meksiko – Chichen Itza, Mexico


Čičen Ica je majanski grad čija svetilišna četvrt najbolje ilustruje značajne promjene u kraljevskim gradovima Maja poslije sloma klasičnog perioda. Ona u isti mah svjedoči o regionalnom procvatu stila puk i usponu novog političko-vjerskog poretka na Jukatanu i cijeloj postklasičnoj Srednjoj Americi, u razdoblju kada je Čičen Ica postala jedan od vodećih gradova u Americi. Jedna od najupadljivijih osobenosti majanskih gradova na Jukatanu iz tog perioda su izuzetno rijetki istorijski natpisi, na osnovu kojih se ne možemo upoznati s detaljima njihove političke istorije. Srećom, dokumenti iz prvog kolonijalnog perioda mogu nam u tome pomoći u izvjesnoj mjeri. Znamo da je Čičen Ica bila sjedište plemena Ica Maja, iz naseobina kao što su Sajil, Kabah i moćni Usmal, grad Ksiju Maja. Građevine u Čičen Ici, kao što su grupa Crvene kuće, Akab Dzib i Dom monahinja, slične su onima iz stila puk, karakterističnom po složenim panelima s mozaičkim predstavama, na kojima se često nalaze nizovi čudesno interesantnih maski raznih božanstava.

Monumentalni stil koji je vladao na vrhuncu Čičen Ice, u drevnom postklasičnom razdoblju (900-1250), potpuno je drugačiji od stila puk, mada se s njim hronološki djelimično poklapa. Iako se privredno ustrojstvo grada nije mnogo razlikovalo od klasičnog doba, budući da je počivalo na sakupljanju proizvoda iz prostranog poljoprivrednog zaleđa površine preko 30 km², u političkom poretku nastale su duboke promjene, što se vidi po spomenicima koji stoje na veličanstvenom glavnom trgu. Oni su, zapravo, po obliku i stilskim obilježljima, veoma slični građevinama s centralne meksičke visoravni, posebno onim toltečkim iz Tule. Pojedinačni portreti vladara skoro potpuno izostaju, a najčešći motiv na spomenicima u Čičen Ici je Pernata zmija, veliko božanstvo koje je već bilo zaštitinik vladara Teotivakana, a zatim onih iz Sočikalka i Tule. Kastiljo, glavna piramida koja se nalazi na sredini trga u Čičen Ici – s veličanstvenim stepeništem oivičenim impresivnim statuama pernatih zmija, koje za vrijeme ravnodnevnice kao da se spuštaju s piramide u igri sjenki koju stvara originalno arhitektonsko rješenje – zapravo je posvećen Kukulkanu ili „Kecal zmiji“, jukatanskoj verziji toltečkog Kecalkoatla.

Isti bog je na čudesan način prikazan i na stubovima pored ulaza u Hram ratnika, sveto zdanje veoma slično čuvenom hramu B iz Tule, koje pokazuje kako se ratnička ikonografija sa sjevera širila po cijelom majanskom svijetu. Hram je, kao i njegov toltečki parnjak, vjerovatno bio posvećen Tlavickalpantekutli ili Veneri, Zornjači, jednoj od manifestacija Pernate zmije. To božanstvo je prikazano i na obližnjoj Venerinoj platformi, dok su na Platformi orlova prikazani orlovi i jaguari koji čereče ljudsko srce, čest motiv na centralnoj visoravni. Jednako zlokoban je i compantli, podijum toltečkog porijekla, na kojem su, na nekoj vrsti drvenih vješalica, bile izložene lobanje pobijenih neprijatelja ili žtrvovanih ljudi. Nizovi lobanja prikazanih na bareljefima, koji ukrašavaju njegovu platformu, jasno ukazuju na namjenu te građevine. Obredi žrtvovanja predstavljeni su i na složenom bareljefu na pročelju terena za igru s loptom, na kojem se može vidjeti prizor s dva tima i pogubljenje jednog igrača. Ali, glavno sveto mjesto u Čičen Ici je svakako Sveti Senote ili Bunar za žrtvovanje, velika prirodna kraška jama u koju su drevni stanovnici Čičen Ice (što zapravo znači „blizu bunara Ice“) bacali ljudske žrtve i ponude iz cijele Amerike da bi zadovoljili vodeno božanstvo iz podzemnog svijeta.

Nesumnjivo „toltečki“ stil spomenika iz Čičen Ice naveo je naučnike da zadugo smatraju da je grad zauzela neka vojska sa sjevera, koja je donijela kult Pernate zmije. Tu teoriju je podržavala ikonografija kultnih spomenika, u kojoj preovlađuju ratnički motivi. Ipak, danas se smatra da su Ica Maje iz Čičena imale istu političko-vojnu ideologiju zasnovanu na Pernatoj zmiji s Toltecima iz Tule i drugim narodima iz postklasične Srednje Amerike. Ta ideologija služila je kao opravdanje za multietničke i ekspanzionističke režime koji su smijenili stariji dinastičko-porodični poredak. Jedan od suštinskih elemenata te ideologije, koju neki zovu Zujuana, bila je slika svetog grada par excellence, mitskog Tolana, sjedišta vrhovne vlasti Pernate zmije i boravište moćnih ratnika i vještih zanatlija. Iako su mnogi naučnici Tolan povezivali s toltečkom Tulom, moguće je da su mnogi postklasični gradovi pretendovali na ulogu zemaljske replike tog mitskog naroda, čije porijeklo vjerovatno leži u sjećanju na ogromni prestiž Teotivakana. Tula, Čičen Ica i Čolula su tako postali verzije Tolana, gradovi sa izuzetnim urbanim statusom, koji je donosio posebne povlastice. Na primjer, vladari mnogih drugih oblasti dolazili su u grad da bi im nozdrve bile probušene tirkiznim ukrasom koji je potvrđivao njihovu vlasti donosio im više ugleda i značaja nego njihovo dinastičko porijeklo. Prema tome, Ica Maje iz Čičena živjele su u svetom gradu blizu svetog žrtvenog bunara, koji je, vjerovatno, bio najvažnije svetilište u jugoistočnoj Srednjoj Americi, što im je donosilo veliki dio prestiža u političkim i vojnim odnosima s drugim majanskim porodičnim grupama, iz gradova kao što su Izamal, Edzna i Majapan. Prema tradiciji, upravo je Hunak Cel, vladar Kokom Maja iz Majapana, osvojio Čičen Icu 1221. godine uz pomoć plaćenika iz centralnog Meksika. Iako je u toj kasnoj istorijskoj tradiciji nemoguće razdvojiti legendu od stvarnosti, znamo da je Čičen Ica između 1200. i 1250. godine bila napuštena i da je političkom scenom Jukatana dominirao Majapan, nova kopija Čičen Ice i, u krajnjoj liniji, mitskog Tolana.

Izvor: („Izgubljeni gradovi drevnog sveta“, Marija Tereza Gvaitoli, Simone Rambaldi – https://www.gettyimages.com/editorial-images)

6 Comments

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se /  Promeni )

Google photo

Komentarišet koristeći svoj Google nalog. Odjavite se /  Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se /  Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se /  Promeni )

Povezivanje sa %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.