Petra, Jordan – ٱلْبَتْرَاء‎


Insens, šafran, mirta, kardamom, biber, đumbir i cimet, kao začini za jela, mirišljave masti, balzami i ljekarije; muslin i svila, koji su od početka prvog vijeka omiljene tkanine najprefinjenijih Rimljana. Sva ta dobra – prema Periplo del Mare Eritreo, rukopisu anonimnog grčkog trgovca – stizala su morem iz Indije u luku Hadramaut u Jemenu, legendarnom kraljevstvu Sabe. Nabatejci su ih odatle karavanima prenosili preko pustinje sa Arabijskog poluostrva do nevjerovatnog grada Patre, gdje su bila raspoređivana za odašiljanje po Mediteranu, Persiji i Mesopotamiji. Malo toga se zna o polunomadskim trgovcima koji su stekli poštovanje Rimljana i Persijanaca zbog svoje sposobnosti da obezbijede tako privlačna dobra. Neki naučnici ih poistovjećuju sa edomitima koji su zaustavili egzodus Jevreja predvođenih Mojsijem. Prvi pisani trag o Nabatejcima mnogo je noviji i nalazi se u XIX knjizi Biblioteca Historica Diodora Sikula (80-20 godine p.n.e.). Događaji o kojima je riječ datiraju iz 315. godine p.n.e., kada su dijadosi (nasljednici Aleksandra Velikog) uzalud pokušavali da savladaju Nabatejce koji su živjeli u Petri.

Sljedeći trag o tom plemenu potiče iz 63. godine p.n.e., kada su Rimljani pod komandom Pompeja proširili svoju vladavinu na teritoriju današnje Sirije i Jordana, koju su, uglavnom, nastanjivali Nabatejci. Ipak, ovima je pošlo za rukom da se utvrde u prijestonici i da zadrže monopol nad dobrima koja su stizala sa Crvenog mora. Rim je uspio da ih pobijedi tek 106. godine, poslije smrti njihovog kralja Rabela II, kada su Nabatejci predali grad Korneliju Palmi, guverneru Sirije za vrijeme vladavine cara Trajana. Da je predaja, vjerovatno, bila ishod diplomatskog sporazuma vidi se i po rimskim novčićima skovanim poslije aneksije, na kojima je, u slavu tog događaja, utisnuto Arabia adquisita, a ne Arabia capta; drugim riječima, bila je riječ o administrativnom „prenosu vlasništva“. Istina je da, uprkos, nadmoći u ljudstvu i naoružanju, Rimljanima nikada ne bi uspjelo da silom zauzmu Petru. Sik – uzani klanac koji je tokom hiljada godina formirao jedan od sezonskih riječnih tokova u toj oblasti, Vadi Musa (Mojsijeva dolina) – bio je, ne samo jedini ulaz u grad, nego i skoro nevidljiv. Od te tačke, u dužini od 1.300 metara, pruža se niz krivina i oštrih skretanja okruženih zidovima od pješčara, visokim 110 metara. Tuda je vodio jedini put ka zauzimanju grada, ali to je bio samoubilački potez, čak i za vojsku kao što je bila rimska.

Danas, kada više ne predstavlja nesavladivu vojnu prepreku, sik je samo klanac velike ljepote na putu ka Hazna Firaunu (Faraonovom blagu), ogromnom zdanju udubljenom u stijeni, koje se ubraja u izuzetne spomenike starog svijeta. Engleski arheolog ser Leonard Vuli pisao je da su „Nabatejci razložili klasičnu arhitekturu i poigravali se s njenim elementima, slažući ih iz zadovoljstva, s finom rasijanošću prema svrsi kojoj su prvobitno bili namjenjeni“. Hazna Firaun ima pročelje na dva nivoa (široko 30 metara i visoko 38 metara), koje se odlikuje veoma raskošnim izgledom. Donji nivo sastoji se od trijema sa šest stubova, a gornji je podijeljen na kružni tholos koji je natkriven konusnom kupolom na čijem vrhu se nalazi urna. Sa strane su dva prelomljena timpanona uokvirena stubovima i malim građevinama. Svuda se nalaze ornamenti visokog kvaliteta: statue, kapiteli i niz frizova s vijencima od cvijeća i bobica, koji podsjećaju na helenističke uzore. Kao i većina spomenika u Petri, građevina je imala pogrebnu namjenu i bila je isklesana u slavu kralja Arete III (84-56 godine p.n.e.), čija se vladavina podudara s periodom najvećeg napretka Nabatejaca. Ime Hazna Firaun potiče od Arapa, koji su dugo smatrali da se u urni na tholosu nalazi blago. Njihov ikonoborački bijes uništio je kipove na pročelju, kao što su kasnije beduini uništili amforu u potrazi za blagom. Poslije Hazna Firauna stiže se u veličanstveni grad koji leži u udubljenju opasanom ružičastim tornjevima, u kojem je jedino presotalo zdanje, koje nije udubljeno u stijeni, takođe, pogrešno nazvano: Kasr el Bint Firaun (Zamak faraonove kćeri). Konstrukcija tog širokog, bogato ugrašenog hrama nastala je po ugledu na arhitekturu hramova iz doline Nila. Naziv je nastao pod uticajem Egipta na lokalnu kulturu, a datira iz starijih vremena, kada su postojale trgovačke veze između Petre i Aleksandrije. Pored toga, trgovačka priroda Nabatejaca omogućila je upijanje kulturnih i umjetničkih vrijednosti naroda s kojima su dolazili u kontakt.

Veličanstveni El Deir (manastir) odlikuje se jasno helenističkim stilom. Stoji na vrhu istoimene planine i do njega se stiže beskrajnim stepeništem udubljenim u stijeni, nekom vrstom via sacra oivičenim grbovima i zavjetnim nišama. Ipak, mnoge grobnice u Petri – kao što je Grobnica urne – i kamene trpeze za kojima su se održavale pogrebne gozbe, ukrašene su stepenastim dekoracijama, tipičnim za asirsku umjetnost. Ništa nije ostalo od nabatejskih kuća, najvjerovatnije izgrađenih od trošnog materijala. Malo se zna i o tom narodu, koji su, vjerovatno, apsorbovali Arapi. Poslije dolaska Rimljana grad je postepeno počeo da gubi na značaju, iako su ga neki pojedinci, kao što je bio Strabon, opisivali s mnogo entuzijazma. Onda su, u trećem vijeku, sa opadanjem carstva i Rimljani izguili interes za Petru. Sjećanje na grad postalo je tajna koju su čuvale raštrkane grupe beduina, sve do 22. avgusta 1812. godine, kada ga je ponovo otkrio švajcarski putnik Johan Ludvig Burkhart. Njegov izvještaj, objavljen u Putovanju u Siriju i Svetu zemlju, naišao je na plodno tlo u romantičnoj Evropi XIX vijeka. To je navelo jednog mladog Škotlanđanina, skromnog porijekla, da posjeti taj izuzetni grad. Njegovo ime je Dejvid Roberts, a stotinjak skica i slika Petre koje je napravio, krunisale su njegove snove o slavi. Po povratku u Britaniju, Roberts se proslavio kao najveći pejzažista svog vremena, a poslije objavljivanja njegovog viđenja Petre, ovaj grad ponovo je oživio.

Izvor: („Svetska baština pod zaštitom UNESKA – Stare civilizacije“, Marko Kataneo, Jasmina Trifoni – https://pixabay.comhttps://www.gettyimages.com)

17 Comments

Ostavite odgovor

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se /  Promeni )

Google photo

Komentarišet koristeći svoj Google nalog. Odjavite se /  Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se /  Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se /  Promeni )

Povezivanje sa %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.